Equilibrium

De dualiteiten ontstijgen (deel 2)

door Nico Appelman

De hele natuur om ons heen is ingesteld op evenwicht. Hoewel nu duidelijk te zien is, dat de natuur uit balans is, streeft de natuur er altijd naar om een evenwicht te vinden. En waarom zou datgene wat voor de natuur geldt, ook niet voor ons gelden? Natuurlijk: het zit eveneens in de menselijke natuur, in ons "geprogrammeerd", om steeds maar weer in balans te komen en het liefst om in balans te blijven.

Wat dit betreft ligt hier nog wel wat werk voor ons. Niet alleen om het evenwicht in onze natuur, ons milieu te herstellen, maar ook om het evenwicht in onze samenleving te herstellen. Laten we in dit kader ook niet vergeten om eveneens ons eigen innerlijke balans te hervinden.

Equilibrium

Equilibrium komt uit het Latijn en betekent: evenwicht. Volgens de Dikke van Dale wordt onder evenwicht verstaan:

1 toestand waarin het gewicht aan beide zijden van een balans gelijk is

2 toestand dat verschillende op eenzelfde lichaam werkende krachten elkaar opheffen => balans, equilibrium

3 toestand van rust => stabiliteit

4 [scheik.] toestand waarbij geen verdere omzetting meer plaatsheeft

Het bijvoegelijk naamwoord "evenwichtig" vertelt het volgende:

1 in evenwicht, harmonie verkerend => harmonieus, harmonisch, stabiel; => onevenwichtig

2 zodat het gewicht goed verdeeld is => gelijkmatig

Wanneer we deze beschrijvingen lezen, heeft het dus voordelen om in evenwicht te komen, te zijn en te blijven namelijk: stabiliteit, rust, in harmonie verkeren en verschillende op eenzelfde lichaam werkende krachten die elkaar opheffen. Vooral dit laatste is interessant, want indirect kan hier mijns inziens, in de ruimste zin van de betekenis, de dualiteiten gelezen worden.

Dualiteiten

Dualiteiten of polariteiten, (of in mijn werk als groepstherapeut wordt er ook regelmatig gesproken over dialectiek), zijn uitersten of tegenpolen. Wanneer we denken vanuit dualiteiten, is er dus sprake van het denken vanuit twee polen, vanuit 2 tegenpolen. Dit brengt vaak veel of-of denken met zich mee.

Of je bent betrouwbaar of je bent onbetrouwbaar, of je bent gezond of je bent ziek, of je bent homo of je bent hetero, of je bent zelfstandig of je bent afhankelijk. Zoals ik in een eerder artikel geschreven heb (zie "Op weg naar Eenheid"), leidt dit denken in dualiteiten tot afgescheidenheid met allerlei problemen van dien. En deze problemen zijn merkbaar op maatschappelijk gebied, maar niet in de laatste plaats ook op individueel/persoonlijk vlak. Het kenmerk is dan in beide gevallen dat het denken in dualiteiten leidt tot verstoring van het evenwicht. Het leidt tot een disbalans op de genoemde terreinen.

Uit balans raken

Het denken in dualiteiten of uitersten en het uitspreken van die dualiteiten in de vorm van oordelen of verwijten, brengt mensen uit evenwicht. Vaak komt dit omdat er steeds gezocht of geobserveerd wordt op verschillen tussen mensen en tussen zichzelf en de ander. De focus is gericht op die afgescheidenheid. Men vergelijkt zichzelf vaak met anderen en komt dan tot oordelen over zichzelf of over de ander of tot verwijten. Deze oordelen brengen mensen van de ene uiterste naar een andere uiterste. Dit resulteert er in dat mensen elkaar en zichzelf uit balans brengen. En wanneer je uit balans bent, dan merk je dat aan allerlei lichamelijke, en/of geestelijke en/of emotionele en/of spirituele klachten.

Het steeds maar uit balans zijn is erg slopend, uitputtend en vermoeiend, daar word je gek van. Bovendien kost het veel energie om hier steeds van te herstellen. Ik observeer dit onder andere dagelijks in mijn werk als groepstherapeut in de psychiatrie bij cliënten met een borderline persoonlijkheidsstructuur. Deze mensen zijn regelmatig uit balans door onder andere het denken in uitersten; zwart-wit denken, alles of niets denken en niet-oordeelsvrij denken. Gelukkig is er voor hen een effectieve vaardigheidstraining in de vorm van een dialectische gedragstherapie. Hierin is het doel om controle te krijgen over de eigen gedachten, de eigen gevoelens en het eigen gedrag om hiermee in lichamelijk, geestelijk, emotioneel (en spiritueel) evenwicht te komen en te blijven. Deze balans, dit evenwicht, zou je het beste kunnen vergelijken met een weegschaal.

De weegschaal

De weegschaal is van oudsher het symbool van evenwicht en balans. In het licht van dit artikel zou je de beide polen of uitersten van de dualiteiten kunnen neerzetten aan weerszijden van de weegschaal.

Dus bijvoorbeeld onbetrouwbaar uiterst links en betrouwbaar uiterst rechts, of egoïstisch uiterst links en altruïstisch uiterst rechts, of perfectionistisch links en onverschillig rechts, of leven in het verleden links en leven in de toekomst rechts. Door van de ene uiterste in de andere te geraken, raak je uit balans. Wanneer je je helemaal in de uiterste bevindt en je verplaatst je naar de andere uiterste dan zal de weegschaal maximaal doorslaan. Wanneer je meer naar het midden zit, bijvoorbeeld halverwege de ene arm van de weegschaal dan zal het effect van het doorslaan van de weegschaal zich ook halveren en ben je dus minder uit balans. Bij een wip kom je namelijk ook minder hoog, naar mate je meer naar het midden gaat zitten!

Met andere woorden: hoe dichter je bij het midden van de weegschaal komt, hoe minder (heftig) je uit balans zal raken/zijn en hoe minder last je hebt van het uit balans zijn. Immers: waar moet je zijn op een boot op volle zee? Juist: in het midden van het schip, want daar is de deining het minst en heb je het minste last van zeeziekte.

In balans komen

Willen wij in balans komen, dan zullen we ons moeten bewegen naar het midden van de weegschaal. Daar in het midden van de weegschaal zit 'm de balans. Willen we de dualiteiten ontstijgen, dan zullen we ons uit de uitersten moeten begeven, uit de tegenpolen moeten komen en naar het middengebied gaan. We zullen niet meer in extremen of uitersten moeten denken, want die jagen ons de dualiteiten in en brengen ons juist weer uit balans. We kunnen in balans komen door ons te onthechten van ons EGO en daarmee ons te ontdoen van het denken in dualiteiten. We kunnen meer in het middengebied komen door ons te onthouden van oordelen en verwijten. We zullen ons of anderen niet meer moeten beoordelen of veroordelen, maar ons juist een oordeelsvrije houding aan moeten leren. Dit kunnen we doen door ons het eenheidsdenken eigen te maken en te cultiveren. Wij zijn namelijk niet afgescheiden van de ander. We zijn met elkaar verbonden. We zijn één en allemaal afkomstig van dezelfde Bron. Dit alles stimuleert tevens een liefdevolle houding waarin we ons zelf en de ander tegemoet kunnen treden.

Verlichting of ver-lichting?

Het meest interessante punt op die hele weegschaal is niet zo zeer het middengebied, wat ook al aangenaam is om daar te komen en te zijn, maar juist het EXACTE midden! Het EXACTE midden op de weegschaal is het ultieme punt op de hele weegschaal. Immers DAT is HET punt waar de perfecte balans te vinden is! Eenmaal hier kan niets of niemand je nog uit balans, uit evenwicht, brengen.

Dit is die toestand "waarin het gewicht aan beide zijden van een balans precies gelijk is" die "toestand waarin de verschillende op eenzelfde lichaam werkende krachten elkaar opheffen" . Dat is die "toestand van rust => stabiliteit". Dit is die "toestand waarbij geen verdere omzetting meer plaatsheeft."

Dit is het punt wat de Boeddhisten zouden omschrijven als het Nirvana: de Verlichting. Dit is het toppunt van Eenheidsdenken: niet jij versus mij, maar jij en ik, het Wij-gevoel, wij samen, wij zijn letterlijk en figuurlijk één geworden! Dit is het punt waarop er geen oordelen meer zijn, een soort zero-point; een toestand of zijnswijze van oordeelsvrij zijn. Dit is een Liefdevolle houding, gekenmerkt door het ZIJN in het Hier en NU en een acceptatie van al wat IS. Verlichting of niet: ver-lichting brengt het wel!